واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
384
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
كه از بنكث تا « معادن نقره » يك روز و از معدن تا خجستان هم يك روز راه بوده . چنان كه پيشتر ديديم خجستان بر سر راه خجند به اخسيكت قرار داشته . به هر تقدير اين مرحلهها بسيار بزرگ بوده « 1 » زيرا كه ابن خرداذبه و قدامه « 2 » از بنكث تا معدن 7 فرسخ و از معدن تا خجستان 8 فرسخ راه ذكر كردهاند . قدامه راه ديگرى را كه در درهء آنگرن ممتد بوده شرح مىدهد . به گفتهء وى از خجند در امتداد رود ( سيردريا ) به خرابههائى كه به « موضع المرصد » معروف بوده مىرفتند و از آنجا تا قلعهء مخنان 3 فرسخ فاصله بوده . مخنان « نزديك مصب رودكان نقره » يعنى آنگرن و يا يكى از شاخههاى جنوبى آن قرار داشته . در مورد اول ( راهى كه از خجستان بوده ) بىشك منظورنظر جادهايست كه از گردنهء كندر - دوان عبور مىكرده . از « معدن شاش » غالبا حتى در سكههاى عهد عباسيان ياد شده است . چنان كه دگويه ( دخويه ) نيز اشاره كرده « 3 » نام فارسى اينجا « كوهسيم » بوده . قريهء كوهسيم در تأليف استخرى نيز ذكر شده « 4 » و ظاهرا در جنوب آنگرن و به احتمالى روبروى دهكدهء كنونى آبليك [ آبليق ] قرار داشته . تعيين موضع شهر عمدهء ايلاق ، يعنى تنكث بسيار دشوار است . شرح مراحل و منازل ميان بنكث و تنكث به صورت تحريفشدهاى به دست ما رسيده « 5 » .
--> ( 1 ) - يعقوبى ( كتاب البلدان ، 294 ) از فرغانه به شاش 5 روز و از خجند به شاش 4 روز راه حساب مىكند . ( 2 ) - ابن خرداذبه ، 27 ؛ قدامه ، 207 . ( 3 ) - ابن خرداذبه ، 27 . ( 4 ) - استخرى ، 345 - 332 . ( 5 ) - همانجا ، 344 ؛ ابن حوقل ، 404 .